บ้านไม่ใช่ Safe Zone รู้สึกไม่อบอุ่น ควรทำอย่างไร

หลายคนโตมากับบ้านที่ไม่ได้ให้ความรู้สึกปลอดภัย คำพูดในบ้านมีแต่การตำหนิและบั่นทอนจิตใจ แม้จะตั้งใจทำอะไรดีแค่ไหนก็ไม่เคยได้คำชม สิ่งนี้ไม่ใช่เรื่องเล็กและส่งผลกับใจเราได้ทันทีโดยไม่ต้องรออนาคต

อีฟ รัชชฎา นักจิตวิทยาคลินิก เล่าถึงสังคมไทยที่พ่อแม่ตั้งความหวังกับลูกไว้สูงมาก อยากให้เรียนดี จบมามีงานดี เป็นเจ้าคนนายคน แต่ความหวังนั้นถูกเปลี่ยนผ่านเป็นการบังคับและกดดันเกินไป โดยไม่เคยถามลูกเลยว่าชอบอะไร

ทำไมบ้านถึงไม่รู้สึกอบอุ่นเหมือนที่ควรเป็น

อีฟอธิบายว่าในมุมของพ่อแม่ การด่าทอเป็นวิธีกระตุ้นให้ลูกเปลี่ยนแปลงตัวเอง คิดว่าด่าแล้วลูกจะได้ดี แต่ในมุมของลูก การด่าทอไม่ได้ทำให้ฮึบขึ้นเลย กลับทำให้รู้สึกแย่ลงไปเรื่อย ๆ

สิ่งที่ลูกอยากได้จริง ๆ คือคำชมหรือกำลังใจ ไม่ใช่การบั่นทอนที่ทำให้สิ่งที่เคยอยากทำก็ไม่อยากทำอีกต่อไป ยิ่งถูกด่ามากกว่าที่ควรได้รับ พฤติกรรมบางอย่างก็ถดถอยลง

บางทีเขาอาจจะไม่เคยเปิดพื้นที่รับฟังหรือไม่เคยเปิดคำถามขึ้นมาด้วยซ้ำว่าลูกชอบหรือไม่ชอบกับสิ่งที่เขาให้ทำแบบนั้น

อยู่กับครอบครัวที่ชอบบั่นทอน ควรปรับตัวยังไง

อีฟแนะว่าอย่างแรกคือต้องรู้ก่อนว่าเรารู้สึกยังไง แล้วบอกกับครอบครัวให้ได้ว่าเรารู้สึกแบบนั้น เพราะหลายคนแค่จะพูดอะไรตรง ๆ กับที่บ้านก็ยากแล้ว

การพูดออกไปตรง ๆ อาจทำให้พ่อแม่ตระหนักว่าเขากำลังทำร้ายเราอยู่ ถึงแม้หลายบ้านจะไม่มีการรับฟังอยู่แล้ว แต่อย่างน้อยที่สุดเราได้พูดในสิ่งที่เราควรพูด

ข้อต่อมาคือหาสิ่งบวกให้ตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นหนังสือที่ให้แรงบันดาลใจ เพื่อนสนิทที่เป็นพลังบวก หรือกิจกรรมที่ทำให้รู้สึกว่าได้พลังกลับมา ให้ 24 ชั่วโมงมีช่วงเวลาที่ได้พักจากการถูกบั่นทอนบ้าง

รู้สึกแย่กับคำพูดในบ้านมาก ๆ ทำยังไงดี

อีฟบอกว่าพยายามอย่าอยู่กับภาวะอารมณ์แย่ ๆ นานเกินไป ให้ตระหนักต่ออารมณ์ตัวเองและดึงตัวเองออกมาหาความสุข แม้จะต้องอยู่ในครอบครัวที่ถูกบั่นทอนอยู่ตลอด

อีกมุมหนึ่งคือเวลามีคนมาวิจารณ์หรือตำหนิเรา เขาอาจเห็นเราแค่ด้านเดียวและไม่ได้รู้จักเราทั้งหมด ตัวเราเองนั่นแหละที่ต้องรับรู้ว่าเราเป็นคนแบบไหน มีดีตรงไหน

เราต่างหากที่เห็นว่าตัวเราเองมีมากกว่าที่เขาพูด หรือตัวเราเองไม่ได้เป็นอย่างที่เขาตำหนิเรามา

คำตำหนิของพ่อแม่มาจากความหวังดีจริงไหม

อีฟมองว่าการที่คนใกล้ตัวพูดบั่นทอนอาจเป็นกลไกป้องกันตัวเองอย่างหนึ่งของเขา เขาอาจเป็นห่วงเราแต่ไม่สามารถพูดดี ๆ ออกมาได้ เหมือนกับที่ตัวเราเองก็รู้สึกว่าการพูดดี ๆ กับพ่อแม่เป็นเรื่องยาก

การรู้จักตัวเองให้มากพอ ทั้งข้อดีข้อเสียและยอมรับตรงนั้น จะช่วยให้เรารับคำวิจารณ์ได้โดยไม่ตกใจ ไม่เสียใจมากเกินไป และไม่เอาคำพูดของคนอื่นมาตัดสินชีวิตตัวเอง

ความผิดพลาดครั้งเดียวไม่ได้บอกว่าอนาคตเราจะผิดพลาดแบบนั้นอีก ทัศนคติตรงนี้แหละที่จะช่วยให้เราเปลี่ยนแปลงและพัฒนาได้

ปัญหาพ่อแม่ไม่เข้าใจ อาจนำไปสู่อะไรได้บ้าง

อีฟเตือนว่าเรื่องพ่อแม่ไม่เข้าใจไม่ใช่ปัญหาที่จบตรงนั้น เด็กบางคนที่ไม่มีใครรับฟัง ถึงขั้นทำร้ายตัวเองหรือเข้าสู่ภาวะซึมเศร้าได้ เพราะไม่มีคนเข้าใจและพูดกับใครไม่ได้

สาเหตุหนึ่งคือต่างคนต่างตีความตามความเข้าใจของตัวเอง และอีกสาเหตุคือทัศนคติที่ถูกปลูกฝังมาต่างยุคต่างสมัย

กลุ่มที่มีความหลากหลายทางเพศเจอปัญหานี้บ่อย เพราะพ่อแม่ยุคก่อนเชื่อว่าเพศมีแค่ชายกับหญิง เจอคนที่ชอบเพศเดียวกันก็ยากจะทำความเข้าใจ

อีฟเสนอให้ค่อย ๆ ให้ความรู้พ่อแม่ผ่านสื่อหรือเรื่องเล่าในโซเชียล เปิดโลกให้เขาเห็นว่าตอนนี้มีแบบนี้แล้วและมันไม่ใช่เรื่องแปลก

อยากทำตามความฝัน แต่พ่อแม่ไม่เห็นด้วย ทำอย่างไร

อีฟชวนตั้งคำถามกับตัวเองก่อนว่ามีอะไรที่เราชอบทำ แม้เหนื่อยมากแค่ไหนก็ยังอยากทำ ถ้ายังทำได้และยังอยากทำอยู่ นั่นอาจเป็นความชอบที่อยู่ลึก ๆ ในตัวเรา

คำถามต่อมาคือเรื่องเงิน พ่อแม่มักมองว่าเราจะเลี้ยงดูตัวเองได้ไหม หรือเลี้ยงดูครอบครัวได้หรือเปล่า ความชอบต้องมาพร้อมการประคับประคองชีวิตได้ด้วย

อีฟเล่าว่าตอนเด็กเธอเองก็ผ่านการต่อสู้กับความฝันที่พ่อแม่อยากให้เป็น เธอเลือกเส้นทางที่เชื่อว่าเป็นตัวเอง ทำให้เห็นชัดว่าดูแลตัวเองได้ สร้างความภาคภูมิใจให้พ่อแม่ได้ และนั่นทำให้พ่อแม่กลับมาเชื่อใจ

เลือกเดินทางที่เรารัก มันสามารถสร้างความสุขให้เราได้มากกว่าการที่เราทำตามความฝันของพ่อแม่

ถ้าการอยู่บ้านมีแต่คำบั่นทอนจนคิดทำร้ายตัวเอง บทความนี้ไม่ใช่การวินิจฉัย ควรคุยกับคนที่ไว้ใจหรือผู้เชี่ยวชาญ และโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ฟรี ตลอด 24 ชั่วโมง