Manipulation คืออะไร รู้ทันและรับมือกับคนที่ชอบควบคุม

Manipulation คือการที่เราควบคุมอีกฝ่ายเพื่อผลประโยชน์ของตัวเอง อาจทำได้ทั้งทางตรงและทางอ้อม เช่น การพูดโน้มน้าว หลอกลวง หรือใช้เล่ห์เหลี่ยมเพื่อให้อีกฝ่ายทำตามความต้องการของเรา

ในรายการ Toxic People ตอนนี้ พี่มายและน้องมิ้นได้ชวนคุยเรื่อง Manipulation ว่าเป็นอีกหนึ่งรูปแบบของคน Toxic ที่หลายคนอาจไม่ทันสังเกต เพราะบางครั้งมันแฝงมาในความสัมพันธ์ปกติ

Manipulation ต่างจาก Toxic ทั่วไปยังไง

ถ้าการกระทำนั้นไม่ได้ทำร้ายความรู้สึกหรือทำให้ฝ่ายใดเสียประโยชน์ ก็อาจไม่นับว่าเป็น Toxic แต่ถ้าเริ่มมีการบังคับ ควบคุม หรือทำให้อีกฝ่ายไม่สบายใจ นั่นแหละคือสัญญาณของ Manipulation

พี่มายเล่าประสบการณ์ตัวเองว่าเคยโกหกแฟนเรื่องเวลานัดทำธุระ เพราะรู้ว่าแฟนเป็นคนมาสาย เลยบอกว่า 11 โมงทั้งที่จริงเป็นเที่ยง เพื่อให้แฟนมาตรงเวลา

การกระทำแบบนี้แม้ไม่ถึงขั้นทำร้ายจิตใจ แต่ก็เป็นการควบคุมเพื่อให้ได้สิ่งที่ต้องการ ซึ่งถ้าเกิดขึ้นบ่อยครั้งในความสัมพันธ์ อาจทำให้ความสัมพันธ์ไม่Healthyได้

Manipulation มีกี่รูปแบบ อะไรบ้าง

รูปแบบแรกคือการโน้มน้าวด้วยคำพูด เช่น บอกว่าควรทำแบบนี้นะ แบบนั้นดีกว่า ซึ่งบางครั้งก็แฝงการควบคุมโดยที่เราไม่รู้ตัว

รูปแบบที่สองคือการหลอกลวง เช่น การพูดปดเพื่อให้อีกฝ่ายคล้อยตาม หรือการสร้างสถานการณ์เท็จเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ต้องการ

รูปแบบที่ร้ายแรงที่สุดคือการข่มขู่แบล็คเมล เช่น การขู่ว่าจะปล่อยข้อมูลส่วนตัว ภาพ หรือคลิปเสียง ถ้าไม่ทำตาม ซึ่งส่งผลเสียร้ายแรงต่อชื่อเสียงและจิตใจ

คนที่ Manipulate รู้ตัวหรือไม่

มีทั้งคนที่รู้ตัวและไม่รู้ตัว บางคนอาจไม่รู้เลยว่ากำลังทำร้ายอีกฝ่ายด้วยคำพูดหรือการกระทำของตัวเอง

น้องมิ้นยกตัวอย่างรายการ Survivor ที่ผู้เข้าแข่งขันต้องโหวตคนออก ทำให้เกิดการใส่ร้ายและสร้างพันธมิตรเพื่อความอยู่รอด ซึ่งเป็น Manipulation ชัดเจน

พี่มายเสริมว่าในชีวิตจริง การ Manipulate เกิดได้ในทุกความสัมพันธ์ ทั้งเพื่อน ครอบครัว และคนรัก

การ Manipulate คือการที่เราควบคุมอีกฝ่ายเพื่อผลประโยชน์ของตัวเอง

ทำไมเราถึง Manipulate คนอื่น

พี่มายมองว่ามันมาจากความต้องการของตัวเองที่อยากให้อีกฝ่ายเป็นไปตามที่เราคิด และบางครั้งเราก็ใช้วิธีควบคุมโดยไม่รู้ตัว

น้องมิ้นเสริมว่าทุกคนต่างมีผลประโยชน์และความต้องการของตัวเอง การ Manipulate จึงเกิดขึ้นได้ง่ายเมื่อเราไม่รู้จักยับยั้งชั่งใจ

ถ้าโดน Manipulate ควรทำยังไง

สิ่งแรกคือต้องรู้ตัวว่ากำลังถูกควบคุม และสังเกตความรู้สึกของตัวเองว่าอึดอัดหรือไม่

ถ้าอีกฝ่ายไม่รู้ตัวว่าทำอะไรอยู่ การสื่อสารด้วยการพูดถึงความรู้สึกของเรา เช่น ฉันรู้สึกเสียใจที่เธอพูดแบบนั้น จะช่วยให้อีกฝ่ายเปิดรับมากขึ้น

การหาทางออกร่วมกันเป็นสิ่งสำคัญ ความสัมพันธ์ต้องมีความเท่าเทียม 50-50 ไม่ใช่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งควบคุมอีกฝ่าย

รับมือกับ Manipulator ที่ไม่รู้ตัวได้ยังไง

ถ้าอยู่ในความสัมพันธ์ที่อีกฝ่ายไม่รู้ตัวและไม่ยอมรับ การสร้างระยะห่างอาจเป็นทางออก เช่น ในครอบครัวที่เปลี่ยนยาก เราอาจต้องอยู่ให้ห่างมากที่สุด

พี่หมอวอบเคยให้คำแนะนำว่า การพูดโดยยิงเข้าหาตัวเราแทนที่จะโจมตีอีกฝ่าย จะลดการป้องกันตัวและทำให้การสื่อสารได้ผลมากขึ้น

เช่น พูดว่า ฉันรู้สึกไม่ดีเลยเมื่อเธอพูดแบบนั้น แทนที่จะพูดว่า ทำไมเธอทำแบบนี้ ซึ่งมักทำให้เกิดการทะเลาะกัน

แล้วถ้าต้องอยู่กับคนแบบนี้ไปเรื่อยๆ ล่ะ

น้องมิ้นบอกว่าถ้าเป็นเพื่อน เราสามารถถอยออกมาได้ แต่ถ้าเป็นครอบครัวอาจต้องทำใจยอมรับและหาทางอยู่ร่วมกันให้ได้

การขอความช่วยเหลือจากคนอื่นเป็นอีกทางเลือก โดยเฉพาะในกรณีที่มีการข่มขู่รุนแรง เพราะเราไม่รู้ว่าอีกฝ่ายจะทำจริงหรือไม่

สุดท้ายแล้ว การรู้ทัน Manipulation และสื่อสารอย่างตรงไปตรงมาจะช่วยให้เราดูแลความสัมพันธ์ได้ดีขึ้น

บทความนี้ไม่ใช่การวินิจฉัยทางการแพทย์ หากรู้สึกว่าตัวเองหรือคนใกล้ตัวกำลังเผชิญปัญหาสุขภาพจิต สามารถโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ฟรี ตลอด 24 ชั่วโมง