การแสวงหาตัวตนบนโลกออนไลน์ ปฎิเสธไม่ได้ว่าการสร้างตัวตนบนโลกออนไลน์ เป็นอีกหนึ่งสิ่งที่หลาย ๆ คนให้ความสนใจ ในแง่ดีอาจจะสามารถสร้างรายได้ หรือทำให้เป็นที่รู้จัก

แต่ก็สามารถส่งผลเสียตามมาได้เช่นกัน มาหาคำตอบกับรายการพูดคุย Alljit x คุณวันเฉลิม คงคาหลวง นักจิตวิทยาการปรึกษา

ทำไมถึงมี การแสวงหาตัวตนบนโลกออนไลน์ ?

มนุษย์ไม่ได้เกิดมาพร้อมตัวตนที่ชัดเจน แต่ค่อย ๆ ซึมซับ เรียนรู้ และประกอบขึ้นจากคนรอบตัว — ตั้งแต่พ่อแม่ ปู่ย่าตายาย เพื่อน ครู ไปจนถึงสิ่งแวดล้อมในสังคมที่เราเติบโต

เมื่อเข้าสู่วัยรุ่น เป็นช่วงที่คนเริ่ม “สร้างตัวตน” เพื่อค้นหาว่า “ฉันเป็นใคร?”, “ฉันมีคุณค่าแค่ไหน?”, และ “ใครจะรักหรือยอมรับฉัน?”

หากครอบครัวหรือ สิ่งแวดล้อมไม่ได้เติมเต็มความรู้สึกเหล่านั้น เด็กบางคนอาจแสวงหาต้นแบบผ่าน ไอดอล — ซึ่งในยุคนี้ ก็คือ “คอนเทนต์ครีเอเตอร์” หรือคนดังในโลกโซเชียล

ทำไมเราต้องแสวงหาตัวตน ?

เพราะในบางคน “ตัวตนที่ชัดเจน” ไม่ได้ถูกหล่อหลอมมาตั้งแต่แรก อาจเกิดจากการขาดความรัก ความเข้าใจ หรือการยอมรับ

เมื่อเข้าสู่วัยรุ่น หรือวัยผู้ใหญ่ เราจึงเริ่มมองหา “ต้นแบบ” หรือ “ไอดอล” ที่อยากเป็นแบบเขา — ไม่ว่าจะเป็นพ่อแม่ ครู หรือ… คนที่เราเห็นในโลกโซเชียล

และเมื่อยุคนี้ใคร ๆ ก็สามารถโพสต์เนื้อหา สร้างคอนเทนต์ หรือกลายเป็น “ครีเอเตอร์” ได้ง่าย การแสวงหาตัวตนก็เลยเกิดขึ้นผ่านหน้าจอมากกว่าหน้าต่อหน้า

การแสวงหาตัวตนบนโลกออนไลน์ หาจริง ๆ หรือแค่ดูบ่อย ๆ จนกลายเป็นเขา ?

“เราแค่เสพคอนเทนต์ หรือเราเริ่มกลายเป็นคอนเทนต์นั้นโดยไม่รู้ตัว?”

บางคนแต่งตัวเหมือนคนที่ตาม บางคนแชร์โพสต์การเมืองบ่อยขึ้น ทั้งที่เมื่อก่อนไม่เคย บางคนเริ่มโพสต์คำคม คล้ายครีเอเตอร์ที่ชอบ อาจไม่ใช่แค่การอยากแสดงความคิดเห็น

แต่ลึก ๆ แล้ว เรากำลังแสดงออกว่า “ฉันอยากมีพื้นที่ตรงนี้ในสายตาคนอื่น” เราอาจไม่ได้ตั้งใจจะเปลี่ยนตัวเอง แต่พอเสพเนื้อหาบ่อย ๆ พฤติกรรมของเราก็เปลี่ยนไปโดยไม่รู้ตัว

เช่น เริ่มแชร์คำคม เริ่มโพสต์เหมือนครีเอเตอร์ที่เราชื่นชอบ เริ่มแต่งตัว คล้ายเขา โซเชียลมีเดียกลายเป็น “expansion” หรือการขยายตัวตนของเราในทิศทางใดทิศทางหนึ่ง โดยที่เราอาจไม่ได้รู้ตัวว่ากำลังเปลี่ยนแปลงอยู่

ข้อดีของการมีต้นแบบในโลกออนไลน์

การแสวงหาตัวตนผ่านโซเชียลไม่ใช่เรื่องผิดเสมอไป มีบางกรณีที่มัน “จุดประกาย” ให้คนค้นพบสิ่งที่ตัวเองสนใจ เช่น

–  เด็กคนหนึ่งที่ไม่รู้จะเรียนอะไร แต่ดูคลิปพี่ครีเอเตอร์พูดเรื่องสุขภาพจิตแล้วรู้สึกอิน

–  คนทำงานออฟฟิศที่หมดไฟ แต่บังเอิญเห็นโพสต์ของคนที่เริ่มชีวิตใหม่ในต่างจังหวัด แล้วรู้สึก “ฉันก็อยากเริ่มใหม่บ้าง”

ถ้าเรามีพื้นฐานจิตใจที่มั่นคงพอ มันอาจเป็น “แรงบันดาลใจ” ที่พอดี และมีประโยชน์ได้

ข้อเสีย

ข้อเสียสำคัญของการแสวงหาตัวตนผ่านโซเชียลคือ… เรามักเห็นแค่ “บางด้าน” ของคนเหล่านั้น  ไม่มีใครโชว์ตัวเองแบบ 360 องศาในโลกออนไลน์

เรามักเห็นเฉพาะ “เวอร์ชันที่ดีที่สุด” ซึ่งผ่านการเลือกแล้วเลือกอีก ตัวอย่างที่ชัดเจนคือช่วงที่กระแส “ความสำเร็จวัดที่รายได้” บูมสุด ๆ หลายคนตั้งเป้าว่าต้องมีรายได้เท่าคนในคอนเทนต์ที่เขาดู

พยายามไล่ตามแบบไม่รู้ว่าคนนั้นต้องแลกอะไรไปกว่าจะมาถึงจุดนั้น และเมื่อไล่ไม่ทัน ความเฟลไม่ได้เกิดแค่ “ฉันไม่เก่ง” แต่มันแทรกซึมลึกลงไปถึงระดับความเชื่อว่า “ฉันไม่มีคุณค่า ไม่มีคนรัก เพราะฉันไม่เหมือนเขา”

การแสดงออกในโซเชียล = การแสวงหาตัวตนบนโลกออนไลน์ ?

คำตอบคือ “ไม่เสมอไป” บางครั้งเราก็แค่ อยากแชร์ อยากเก็บ อยากบ่น อยากวิจารณ์ อะไรบางอย่าง ไม่จำเป็นต้องตีความว่าเป็นการเรียกร้องความรักหรือการยืนยันตัวตนเสมอไป

แต่ก็มีคนบางกลุ่มที่ใช้สิ่งเหล่านี้ “เป็นกระบวนการสร้างตัวตน” โดยไม่รู้ตัว และ เจ้าของโพสต์ย่อมรู้ดีที่สุดว่าทำไปเพื่ออะไร

การจะไปตัดสินจากภายนอกว่าใครกำลังขาดอะไร ไม่ควรทำ เพราะเราไม่เห็น “ต้นทาง” ในใจของเขา

สุดท้าย… เราก็ยังเป็นมนุษย์ที่แสวงหา ไม่ว่าเราจะอยู่ในยุคไหน ไม่ว่าเราจะแสดงออกผ่านโซเชียลมีเดียหรือโลกแห่งความจริง มนุษย์ทุกคนต่างแสวงหาตัวตน แสวงหาการยอมรับ

และแสวงหาความหมายของการมีอยู่ การมีต้นแบบไม่ใช่เรื่องผิด แต่สิ่งสำคัญคือ ต้องไม่ยอมละทิ้งตัวตนของเรา เพียงเพื่อเป็นภาพลวงที่สังคมยกย่อง

บทความอื่น ๆ ที่ Alljit Blog