รักษาโรคซึมเศร้ามา 2 ปีแต่รู้สึกแย่ลง ควรทำอย่างไร

การรักษาโรคซึมเศร้าไม่ใช่เส้นตรงที่ทุกคนจะค่อยๆ ดีขึ้นตามเวลา บางคนรักษามาหลายปีแต่กลับรู้สึกว่ายังแย่ลงหรือทรงตัวอยู่ที่เดิม ซึ่งสร้างความท้อใจให้กับคนที่พยายามมาตลอด

ในพอดแคสต์ ออร์จิต พอดแคสต์ ทีมพิธีกรได้พูดคุยถึงคำถามจากผู้ฟังที่บอกว่ารักษาซึมเศร้ามา 2 ปีแล้วแต่ยังรู้สึกเหนื่อยและท้อมาก พร้อมกับให้มุมมองว่าปัจจัยที่ทำให้หายไม่ได้มีแค่ยาและการพบแพทย์เท่านั้น

คุณเจนได้เล่าถึงการพูดคุยกับจิตแพทย์ที่ใช้แนวคิดการรักษาแบบสามขา ซึ่งประกอบด้วย ปัจจัยทางสังคม (สภาพแวดล้อม) ปัจจัยทางจิตวิทยา (การบำบัด) และการใช้ยาหรือการพบแพทย์อย่างต่อเนื่อง

หากขาใดขาหนึ่งยังไม่ได้รับการแก้ไข เช่น ยังอยู่ในสภาพแวดล้อมเดิมที่เป็นปัญหา ก็อาจทำให้การรักษาไม่ก้าวหน้าอย่างที่ควร

ทำไมรักษาซึมเศร้ามานานแล้วยังไม่ดีขึ้น

การรักษาโรคซึมเศร้าไม่ได้ขึ้นอยู่กับยาเพียงอย่างเดียว แต่มีหลายปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ทั้งสภาพแวดล้อมที่เราอยู่ ความเครียดสะสม ปัญหาความสัมพันธ์ หรือแม้แต่การบำบัดทางจิตใจที่อาจยังไม่ตรงจุด

หากเรายังคงอยู่ในสภาพแวดล้อมเดิมที่ทำให้ทุกข์ใจ การกินยาอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอที่จะทำให้อาการดีขึ้นอย่างยั่งยืน

คุณเจนยกตัวอย่างจากที่ได้ฟังจิตแพทย์อธิบายว่า การรักษาแบบสามขา ได้แก่ 1) ปัจจัยทางสังคม เช่น สภาพแวดล้อม เพื่อน ครอบครัว 2) ปัจจัยทางจิตวิทยา เช่น การทำจิตบำบัด 3) ปัจจัยทางการแพทย์ เช่น การใช้ยาและการพบแพทย์อย่างสม่ำเสมอ

ถ้าขาใดขาหนึ่งยังมีปัญหา ก็อาจทำให้การรักษาไม่คืบหน้า

การรักษาแบบสามขาคืออะไร

แนวคิดการรักษาแบบสามขาเป็นวิธีที่จิตแพทย์ใช้ประเมินผู้ป่วยโรคซึมเศร้า โดยมองว่าการหายต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายด้าน ไม่ใช่แค่การกินยาให้ครบ

ต้องดูว่าผู้ป่วยมีปัจจัยแวดล้อมที่เอื้อต่อการหายหรือไม่ เช่น ครอบครัวที่เข้าใจ ที่ทำงานที่ไม่กดดัน หรือการได้ระบายความรู้สึกกับนักจิตวิทยา

คุณเจนเล่าว่าจิตแพทย์ที่พูดคุยด้วยบอกว่า ถ้ารักษามาสองปีแล้วยังรู้สึกแย่ลง ให้ลองทบทวนว่ามีขาใดที่ยังไม่ได้จัดการ เช่น สภาพแวดล้อมที่ยังเป็นปัญหาเดิมๆ หรือการบำบัดที่อาจยังไม่ได้เริ่มอย่างจริงจัง

การปรับตรงจุดนี้อาจช่วยให้การรักษามีประสิทธิภาพมากขึ้น

สภาพแวดล้อมมีผลต่อการรักษาซึมเศร้าแค่ไหน

สภาพแวดล้อมมีผลมากต่อการฟื้นตัวของผู้ป่วยซึมเศร้า เพราะเป็นปัจจัยที่อยู่รอบตัวเราตลอดเวลา หากเราต้องเผชิญกับความกดดันหรือความสัมพันธ์ที่เป็นพิษซ้ำๆ การกินยาหรือการบำบัดอาจให้ผลไม่เต็มที่

ลองประเมินว่าสภาพแวดล้อมที่เราอยู่ตอนนี้ช่วยให้เราหายหรือทำให้แย่ลง

พิธีกรได้ยกตัวอย่างคำถามจากผู้ฟังที่บอกว่าเหนื่อยกับคนในครอบครัวที่มองว่าเป็นภาระ ไม่เคยให้กำลังใจ และซ้ำเติมเมื่อผิดพลาด ซึ่งเป็นตัวอย่างของสภาพแวดล้อมที่ไม่เอื้อต่อการหาย

การแยกตัวออกมาอาจเป็นทางเลือกหนึ่งหากจำเป็น เพื่อให้เรามีพื้นที่ในการ recharge และกลับไปเชื่อมต่อเมื่อพร้อม

ควรแยกตัวออกจากสภาพแวดล้อมที่เป็นพิษไหม

การแยกตัวไม่ใช่การตัดขาด แต่เป็นการให้ระยะห่างเพื่อดูแลตัวเอง หากสภาพแวดล้อมที่อยู่ทำให้เรารู้สึกแย่ลงเรื่อยๆ การย้ายออกหรือลดการปฏิสัมพันธ์อาจช่วยให้เรามีพื้นที่หายใจและฟื้นฟูพลังใจ

เมื่อพร้อมแล้วค่อยกลับไปเชื่อมต่อกับคนในครอบครัวด้วยมุมมองที่ชัดเจนขึ้น

คุณฟิวและคุณเจนเห็นตรงกันว่าการคุยกันด้วยความเข้าใจเป็นสิ่งสำคัญ แต่ถ้ายังไม่พร้อม การถอยออกมาสักระยะก็ไม่ผิด เพราะการอยู่ในที่ที่ทำให้ทุกข์ใจนานๆ อาจยิ่งทำให้อาการซึมเศร้ารุนแรงขึ้น

ทำไมยิ่งพยายามเกลียดกลับยิ่งคิดถึง

ในพอดแคสต์ตอนนี้ยังมีคำถามจากผู้ฟังที่ถูกบอกเลิกและพยายามเกลียดคนรักเก่า แต่กลับยิ่งคิดถึงและร้องไห้ทุกคืน

พิธีกรอธิบายว่าการพยายามเกลียดเป็นการโฟกัสที่ตัวเขา ทำให้ความทุกข์อยู่กับเราคนเดียว และการฝืนเกลียดอาจทำให้คิดถึงมากขึ้น

ยิ่งเกลียดบางทีมันก็ยิ่งคิดถึง

คุณฟิวเสนอให้ลองถามตัวเองว่าอะไรคือข้อดีของเขาที่เรายังติดอยู่ และเราหาสิ่งนั้นจากคนอื่นได้ไหม

หรือลองทำลายภาพคนดีในหัวเราลง เพราะบางครั้งเราติดอยู่กับภาพอดีตที่ไม่ได้สะท้อนความจริงในปัจจุบัน

เมื่อสูญเสียคนที่รัก 3 ปีแล้วยังร้องไห้อยู่ ผิดไหม

คำถามจากผู้ฟังที่คิดถึงแม่ที่จากไป 3 ปีกว่าแล้วยังร้องไห้อยู่ พิธีกรแสดงความเข้าใจและบอกว่าเวลาในการเยียวยาของแต่ละคนไม่เท่ากัน

ไม่มีมาตรฐานว่าต้องใช้เวลานานแค่ไหนจึงจะ move on ได้ การที่ยังรู้สึกเสียใจไม่ใช่เรื่องผิด และไม่ควรเปรียบเทียบกับคนอื่น

คุณเจนแนะนำว่าลองหาวิธีระบายความรู้สึก เช่น การเขียนโน้ตถึงคนที่จากไป การโพสต์ระบาย หรือการหาหนังสือที่ช่วยเยียวยาใจ ซึ่งอาจทำให้เรารู้ว่าไม่ได้เผชิญความโศกเศร้าอยู่คนเดียว

งดเหล้า บุหรี่ กัญชา หรือลดน้ำหนัก ช่วยให้ซึมเศร้าดีขึ้นไหม

แม้ในคลิปจะไม่ได้พูดถึงการงดเหล้า บุหรี่ กัญชา หรือลดน้ำหนักโดยตรง แต่การดูแลสุขภาพกายก็เป็นส่วนหนึ่งของการรักษาโรคซึมเศร้า

การนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ การรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ และการออกกำลังกายเบาๆ อาจช่วยให้ร่างกายและจิตใจแข็งแรงขึ้น

การปรับพฤติกรรมเหล่านี้ไม่ควรทำแทนการรักษาทางการแพทย์ เพราะโรคซึมเศร้าเป็นภาวะที่ต้องการการประเมินและการดูแลจากผู้เชี่ยวชาญ หากมีข้อสงสัยควรปรึกษาแพทย์หรือนักจิตวิทยา

หมดกำลังใจในการรักษา ทำอย่างไรต่อ

ความรู้สึกท้อและหมดกำลังใจเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้บ่อยในผู้ที่รักษาโรคซึมเศร้ามานาน การที่คุณรักษาต่อเนื่องมา 2 ปีถือเป็นความพยายามที่น่าชื่นชม

การที่วันนี้ยังรู้สึกแย่ไม่ได้หมายความว่าคุณล้มเหลว

พิธีกรแนะนำให้ลองมองหาความสุขเล็กๆ ในแต่ละวัน สะสมไปเรื่อยๆ เหมือนการเก็บดาวในเกม แม้วันนี้จะทำได้แค่เรื่องเดียว แต่เมื่อมองย้อนกลับไปจะเห็นว่าตัวเองยังพยายามและมีช่วงเวลาที่ดีได้

สุดท้ายนี้ บทความนี้ไม่ใช่การวินิจฉัยทางการแพทย์ หากคุณหรือคนใกล้ชิดกำลังเผชิญกับภาวะซึมเศร้าและมีความคิดทำร้ายตัวเอง สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ให้บริการฟรีตลอด 24 ชั่วโมง