บอกคนป่วยซึมเศร้าว่าอย่าคิดมาก เหมือนบอกคนจมน้ำให้ตีขา

คุณเคยได้ยินคำว่า 'อย่าคิดมาก' ไหมครับ หรือ 'เข้มแข็งหน่อยสิ' 'เลิกเศร้าได้แล้ว' 'พยายามลองดูหรือยัง' 'สู้ๆ' หลายครั้งคนพูดก็หวังดี แต่คนป่วยทางใจกลับรู้สึกแย่ลงกว่าเดิม

บทความนี้ชวนมองว่าถ้าเราลองเอาคำปลอบใจเหล่านี้ไปพูดกับคนที่ป่วยทางกายดูบ้าง เช่น ปวดท้อง กำลังอ้วก หรือแขนหัก คำพูดเดิมจะยัง make sense อยู่ไหม นี่คือประเด็นจากเว็บไซต์ iflscience.com ที่ลงวันที่ 10 ตุลาคม 2016 ซึ่งตรงกับวันสุขภาพจิตโลก

ทำไมคำปลอบใจดีๆ ถึงทำร้ายคนป่วยซึมเศร้าได้

เพราะคำพูดเหล่านั้นสะท้อนว่าคนพูดไม่เข้าใจว่าอาการป่วยทางใจก็คืออาการป่วยชนิดหนึ่ง ไม่ใช่เรื่องของความคิดหรือความพยายาม การบอกให้เข้มแข็งจึงเหมือนซ้ำเติมว่าเขาไม่พยายามพอ

คุณคงไม่พูดกับคนที่แขนหักว่าเธอต้องพยายามกว่านี้นะ เพื่อที่จะสามารถแก้ไขปัญหานี้ได้

แล้วจะให้พยายามแก้อะไร ในเมื่อแขนหักก็ต้องได้รับการรักษา เช่นเดียวกับโรคซึมเศร้าที่ต้องได้รับการดูแลจากผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่การบอกให้คิดบวก

ถ้าเปลี่ยนคำพูดกับคนป่วยกาย จะรู้สึกอย่างไร

ลองจินตนาการตามการ์ตูนชุด Healthful Advice จากเว็บไซต์ robot-hugs.com ที่ยกมา 5 ภาพ

• คนปวดท้องเพราะอาหารเป็นพิษ มีคนมาบอกว่า 'อย่างน้อยเธอก็ต้องพยายามเข้มแข็งหน่อยสิ'
• คนมือขาด มีคนบอกว่า 'เธอต้องลองเปลี่ยนวิธีคิดดูนะ แล้วมือที่ขาดมันจะดีขึ้นเอง'
• คนกำลังอ้วก มีคนบอกว่า 'เธอพยายามลองดูแล้วหรือยัง'
• คนเลือดไหล มีคนบอกว่า 'ก็ไม่คิดจะห้ามเลือดใช่ไหม'
• คนนอนป่วยบนเตียง มีคนบอกว่า 'นอนแบบนี้ไม่ได้ช่วยอะไรหรอก หาอะไรทำดีกว่า'

ฟังดูไม่ make sense ใช่ไหมครับ แต่คำพูดเหล่านี้คือสิ่งที่คนป่วยซึมเศร้าได้ยินบ่อยๆ เช่น 'พยายามออกไปข้างนอกแล้วหรือยัง' 'ทำไมไม่ลองหาอะไรทำดูล่ะ'

ทำไมเราถึงมองไม่เห็นความเจ็บป่วยทางใจ

เพราะมันจับต้องไม่ได้ ไม่มีเลือด ไม่มีแผลให้เห็น เราจึงไม่รู้ว่าคำพูดของเราสร้างแผลให้เขา บางคนป่วยซึมเศร้าแต่ยังยิ้มได้ ทำงานได้ ประสบความสำเร็จในชีวิต คนรอบข้างจึงไม่รู้ว่าเขาซ่อนความทุกข์ไว้

พอมีข่าวคนดังป่วยซึมเศร้า ญาติเพื่อนมักบอกว่า 'ปกติก็เห็นร่าเริงดี' นี่คือโรคที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า จึงต้องอาศัยความเข้าใจ ไม่ใช่การตัดสิน

แล้วเราควรพูดกับคนป่วยซึมเศร้าอย่างไร

เริ่มจากการฟังโดยไม่ตัดสิน ไม่ต้องรีบปลอบ ไม่ต้องหาทางแก้ไขให้เขา แค่รับฟังและอยู่ตรงนั้นก็เพียงพอ ถ้าเขาต้องการความช่วยเหลือจริงๆ ค่อยชวนไปพบผู้เชี่ยวชาญ

จำไว้ว่าโรคซึมเศร้าไม่ใช่เรื่องของความคิด แต่เป็นการเจ็บป่วยที่ต้องการการรักษาเหมือนโรคทางกายอื่นๆ

บทความนี้ไม่ใช่การวินิจฉัย หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีอาการป่วยทางใจ สามารถโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ฟรี ตลอด 24 ชั่วโมง