แค่ไหนที่เรียกว่า ซึมเศร้า ต่างจากเศร้าธรรมดาตรงไหน

อยู่ๆ ก็รู้สึกเศร้าขึ้นมา อยากอยู่คนเดียว อยากกินข้าวคนเดียว แบบนี้เรียกว่าซึมเศร้าแล้วหรือยัง คำถามนี้วนอยู่ในหัวหลายคนจนบางทีเราก็เหมารวมว่าตัวเองเป็นโรคซึมเศร้าไปแล้ว

คำตอบสั้นๆ คือยังไม่ใช่ เพราะโรคซึมเศร้ามีเกณฑ์วินิจฉัยชัดเจน ไม่ได้ดูแค่วันที่เรารู้สึกแย่ แต่ดูว่าอาการนั้นต่อเนื่องนานแค่ไหน และมันรบกวนการใช้ชีวิตเรามากขนาดไหน

โรคซึมเศร้ากับเศร้าธรรมดาต่างกันตรงไหน

พี่เจนกับฟิวเล่าในรายการ Learn and Share ว่าความเศร้าเป็นอารมณ์พื้นฐานที่มนุษย์ทุกคนมี เหมือนเวลาโดนหยิกแล้วเจ็บ เรามีความรู้สึกจึงเศร้าได้

แต่โรคซึมเศร้าเป็นคนละเรื่องกับอารมณ์เศร้า มันคือภาวะที่อาการหลายอย่างมารวมกัน ต่อเนื่องกันยาวนาน และกระทบการทำงานของชีวิตจนแทบหยุดชะงัก

หลายๆ อย่างมันไม่ใช่แค่เศร้าธรรมดา โรคซึมเศร้ามันต่างกันมากจริงๆ

เกณฑ์วินิจฉัยโรคซึมเศร้าต้องมีอาการกี่ข้อ

ฟิวหยิบเกณฑ์จากหนังสือเรียนมาอธิบายแบบเห็นภาพ โดยย้ำก่อนว่าเล่าให้ฟังเพื่อให้เข้าใจ ไม่ใช่ให้ทุกคนนั่งวินิจฉัยตัวเอง

เกณฑ์หลักคือต้องมีอาการอย่างน้อย 5 ข้อ จากทั้งหมด 9 ข้อ โดยต้องมีข้อ 1 หรือข้อ 2 อยู่ในนั้นด้วย และอาการต้องต่อเนื่องไม่น้อยกว่า 2 สัปดาห์

• เศร้าหมองเกือบทั้งวัน แทบทุกวัน ต่อเนื่องอย่างน้อย 2 สัปดาห์
• ความสนใจหรือความเพลิดเพลินในสิ่งต่างๆ ลดลงอย่างมาก
• เบื่ออาหาร น้ำหนักลด หรือกินมากกว่าปกติ
• นอนไม่หลับ หรือนอนมากเกินไป
• กระสับกระส่าย อยู่ไม่นิ่ง หรือเคลื่อนไหวช้าลง
• อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
• รู้สึกไร้ค่าหรือรู้สึกผิดโดยไม่มีเหตุผลรองรับ
• สมาธิลดลง หรือตัดสินใจอะไรไม่ค่อยได้

ข้อที่ 9 คือคิดเรื่องความตายหรือคิดทำร้ายตัวเองซ้ำๆ อาการเหล่านี้ต้องทำให้เราทุกข์ทรมานหรือทำหน้าที่ในชีวิตได้ลำบากลงด้วย ไม่ใช่แค่รู้สึกไม่ดีแล้วผ่านไป

เศร้าเพราะอกหักกับซึมเศร้าต่างกันยังไง

ฟิวเล่าว่าตอนที่ตัวเองเคยเป็นและได้ไปหาจิตแพทย์จริงๆ สิ่งที่ชัดที่สุดคือทุกอย่างมันติดต่อกันยาวนาน และกระทบการนอน สมาธิ และแรงจูงใจจนหมด

ส่วนความเศร้าจากอกหักยังมีอีกด้านที่ยังอยากลุกไปทำอะไร ยังอยากออกไปเจอเพื่อน ยังพอหาทางทำให้ตัวเองสบายใจได้

เศร้ามากแต่มันจะไม่ได้เบื่อหรือว่ามันจะหมดแรงขนาดนั้น

ทำไมเราถึงชอบคิดว่าตัวเองเป็นซึมเศร้าง่ายจัง

พี่เจนอธิบายว่าสมองของคนเราจำง่ายและชอบกระโดดจากหนึ่งไปสาม โรคซึมเศร้าถูกพูดถึงบ่อยจนเราได้ยินจนชิน พอเศร้าทีก็เลยเผลอสรุปว่าเป็นโรคซึมเศร้าไปแล้ว

ทั้งที่จริงมันมีดีเทลและรายละเอียดอีกเยอะที่เราไม่รู้ และการวินิจฉัยต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่แค่ทำแบบทดสอบในอินเทอร์เน็ตแล้วสรุปเอง

ความเศร้ามีประโยชน์อะไรกับเราบ้าง

ฟิวเล่าถึงงานวิจัยที่นักจิตวิทยาเคยมาเล่าในช่องว่า คนที่มีความเศร้าจะจับรายละเอียดได้ดีขึ้น สังเกตสีหน้าท่าทางหรือสัญญาณเล็กๆ ได้มากกว่าตอนที่มีความสุข

ขณะที่ความสุขมักมาพร้อมการมองโลกแง่บวกและความเชื่อใจที่มากขึ้น ซึ่งก็แลกมากับความระแวดระวังที่ลดลง

ความเศร้ายังเป็นจังหวะที่ทำให้เราหยุดทบทวนว่ากำลังเกิดอะไรขึ้นกับตัวเอง และบางทีก็ผลักให้เราออกจากcomfort zone ไปลองเส้นทางใหม่

เศร้านานแค่ไหนถึงควรไปหาจิตแพทย์

ถ้าอาการเริ่มรุนแรง ต่อเนื่อง และกระทบชีวิตประจำวันจนแบกไม่ไหว การไปปรึกษาจิตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับการวินิจฉัยที่ถูกต้องคือทางที่ควรทำ

แต่ถ้าเป็นความเศร้าธรรมดาที่เกิดขึ้นแล้วก็ผ่านไป ลองปล่อยให้มันเป็นอารมณ์หนึ่งของชีวิต ไม่ต้องรีบตัดสินว่ามันดีหรือไม่ดี ไม่ต้องรีบจัดการให้มันหายทันที เพราะมันมีกระบวนการของมันเอง

การตั้งเงื่อนไขกับตัวเองว่าชีวิตต้องมีแต่ความสุขนั้นเสี่ยง เพราะวันหนึ่งเมื่อเจอเรื่องหนักจริง เราจะไม่เหลือวิธีรับมือกับความเศร้าเลย

บทความนี้ไม่ใช่การวินิจฉัย หากรู้สึกว่าตัวเองหรือคนใกล้ตัวกำลังทุกข์หนักจนคิดทำร้ายตัวเอง โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ฟรี ตลอด 24 ชั่วโมง