ความเคยชินคืออะไร ทำไมวันหนึ่งความพิเศษจึงกลายเป็นเรื่องธรรมดา

ความเคยชินคือสิ่งที่อยู่กับเราตั้งแต่ตื่นนอนจนเข้านอน ตั้งแต่เสียงนาฬิกาปลุก รถติด ไปจนถึงการยืนรอขึ้นรถไฟฟ้าในทุกเช้า เราทำสิ่งเหล่านี้ซ้ำจนไม่รู้สึกอะไรอีกแล้ว

ความพิเศษในช่วงแรกของอะไรก็ตาม เมื่อผ่านไปนานวันเข้าก็ค่อยๆ กลายเป็นความธรรมดา จนบางทีกลายเป็นความน่าเบื่อ นี่คือธรรมชาติของความเคยชิน

คุ้นเคย คุ้นชิน เคยชิน ต่างกันยังไง

พจนานุกรมให้ความหมายไว้ว่า คุ้นเคย คือรู้จักและไม่รู้สึกแปลก เพราะเคยพบเคยเห็นมาก่อน ส่วนชินหรือเคยชิน คือเคยประสบมาบ่อยจนไม่รู้สึกผิดปกติ

ยกตัวอย่างง่ายๆ อย่างการซื้อของร้านลุงคนเดิมบ่อยๆ จนรู้จักกัน นั่นคือคุ้นเคย แต่ถ้าแถวบ้านฝนตกทีไรไฟตกทุกที จนต้องเตรียมเทียนไว้จุดรอ นั่นคือชิน

ส่วนคำว่า คุ้นชิน เป็นคำประสมของสองคำนี้ รวมกันแล้วหมายถึงเคยพบเคยเห็นจนกลายเป็นพฤติกรรมปกติที่ทำไปโดยไม่ต้องคิด

ความเคยชินอยู่กับเรายังไงในแต่ละวัน

ลองนึกดูว่าเราเคยชินกับอะไรบ้าง ตั้งแต่ตื่นมาสูดอากาศหายใจในทุกวันจนเผลอลืมคุณค่าในเวลาแต่ละวัน เพราะคิดว่าพรุ่งนี้ก็จะตื่นมาเหมือนเดิม

การอาบน้ำแปรงฟันทุกวันตั้งแต่เด็กทำให้เราหลับตาทำกิจวัตรก่อนออกจากบ้านได้ ชอบอะไร จะพูดคำไหน กินอะไร เดินกลับบ้านเส้นทางไหน เราทำไปตามความเคยชินแทบทั้งนั้น

หลายครั้งร่างกายขยับไปก่อนที่เราจะทันคิด จนเกิดคำถามเล็กๆ ในใจว่าเมื่อกี้กดชักโครกไปหรือยัง เพราะมือถืออยู่ในมือและเราอาจกดไปแล้วโดยไม่รู้ตัว

ความเคยชินถือเป็นสิ่งที่มีอำนาจอยู่ไม่น้อยเลยค่ะ เพราะมันจะบงการจิตใจของเราได้ในหลายระดับ

ความเคยชินทางกาย วาจา ใจ เป็นแบบไหน

ความเคยชินทางกายคือร่างกายทำสิ่งนั้นโดยอัตโนมัติ เช่นกลับมาเต้นเพลงเดิมที่ไม่ได้ฝึกมานานแต่ก็ยังเต้นได้ หรือนั่งโต๊ะเปิดคอมทำงานก่อนพิมพ์งานอย่างเคย

ความเคยชินทางวาจา เช่นการพูดจาหยอกล้อแรงๆ พูดคำหยาบ หรือโกหกจนติดเป็นนิสัย ส่วนความเคยชินทางใจคือใจชอบอะไรก็จะมุ่งหาแต่สิ่งนั้น

ทฤษฎี 21 วันสร้างนิสัยจริงไหม

แนวคิดนี้มาจาก Dr. Maxwell Maltz ศัลยแพทย์ชาวอเมริกันในหนังสือ Psycho-Cybernetics เขาสังเกตว่าผู้ป่วยที่รักษาใช้เวลาราว 21 วันในการปรับตัวหลังผ่าตัด

แต่ Dr. Philippa Lally นักจิตวิทยาชาวอังกฤษพบว่าการทำพฤติกรรมซ้ำๆ ในบริบทคงที่เป็นวิธีสร้างนิสัยที่แข็งแกร่งที่สุด และงานวิจัยปัจจุบันบอกว่าการสร้างนิสัยใหม่อาจใช้เวลามากกว่า 21 วัน

ถึงอย่างนั้น 21 วันก็ยังเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เพราะเมื่อทำต่อเนื่องครบ โอกาสที่จะทำต่อไปจนเป็นนิสัยถาวรก็สูงขึ้น

ทำไมความเคยชินถึงน่ากลัว

ถ้าอยากตื่นเช้าแต่ยังนอนสายทุกวัน อยากงดแอลกอฮอล์แต่พอเพื่อนชวนก็ตอบรับไป ความเคยชินกำลังนำทางความรู้สึกของเรา

การเอาชนะมันต้องใช้พลังกายพลังใจมากมาย แต่ถ้าปล่อยไปเรื่อยๆ สิ่งที่เรากลัวอย่างความล้มเหลวก็จะเข้ามาในชีวิตอยู่ดี และนิสัยที่ไม่ดีก็ยังอยู่ตรงนั้น

เหมือนคนออกกำลังกาย ถ้าทำท่าเดิมซ้ำๆ กล้ามเนื้อจะเคยชินและโตช้าลง คนที่ออกกำลังจึงต้องเปลี่ยนท่าบ้างเพื่อไม่ให้ร่างกายชิน

เริ่มสร้างความเคยชินใหม่ได้จากตรงไหน

ถ้าอยากให้ชีวิตรักสดใหม่เหมือนวันแรก ลองชวนคนรักไปเที่ยวที่ใหม่ หรือเปลี่ยนการพูดจาให้หวานขึ้นโดยไม่ฝืนตัวเอง

ถ้าอยากตื่นเต้นกับชีวิต ลองสลับสเต็ปการอาบน้ำ หรือที่ทำงานก็เริ่มจากการชื่นชมเพื่อนร่วมงานแทนการทักทายตามปกติ

ความสำเร็จไม่เกิดขึ้นในชั่วข้ามคืน ความล้มเหลวก็เช่นกัน ทุกอย่างเกิดจากการสั่งสมของพฤติกรรมที่ทำซ้ำต่อเนื่องจนเห็นผลเป็นรูปธรรม

ถ้าเราสบายใจที่จะอยู่กับความเคยชินเดิมก็เลือกได้ แต่ถ้าอยากลองท้าทายโอกาสใหม่ๆ เราก็เลือกสลายกรงของความเคยชินนั้นได้เหมือนกัน

บทความนี้ไม่ใช่การวินิจฉัย หากใครกำลังมีความคิดทำร้ายตัวเอง สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ให้คำปรึกษาฟรีตลอด 24 ชั่วโมง