อ่านใจคน ทำได้จริงหรือแค่คิดมากไป ฟังก่อนสรุป

หลายคนอาจเคยรู้สึกว่าตัวเองอ่านใจคนเก่ง หรือบางครั้งก็เผลอสรุปแทนคนอื่นไปแล้วทั้งที่ยังไม่ได้ถาม ความจริงแล้วการอ่านใจในเชิงจิตวิทยาไม่ใช่พลังวิเศษ แต่เป็นความสามารถพื้นฐานที่มนุษย์มีติดตัวกันมา

มันคือการอ่านสีหน้า ท่าทาง น้ำเสียง และภาษากายของอีกฝ่าย แล้วสมองก็ประมวลผลออกมาเป็นข้อสรุปว่าคนตรงหน้ากำลังคิดหรือรู้สึกอย่างไร แม้บางครั้งหลักฐานจะไม่ชัดเจน แต่เราก็เชื่อว่าสิ่งที่คิดนั้นถูกต้อง

Mind Reading ในเชิงจิตวิทยาคืออะไร

คุณฟิวและพี่มายน์ นิยามมันไว้ว่า เป็นการอ่านสัญญาณจากคนตรงหน้า ไม่ว่าจะเป็นสีหน้า แววตา หรือท่าทาง แล้วตีความในหัวว่าคนคนนั้นกำลังอยู่ในสภาวะอารมณ์แบบใด

พี่มายน์ยกตัวอย่างว่า เวลาอยู่กับเพื่อนที่สนิท เราอาจจะรู้สึกได้ว่าเพื่อนกำลังอารมณ์ดีหรือไม่ดี โดยไม่ต้องถาม ซึ่งนั่นก็คือ Mind Reading ขั้นพื้นฐานที่คนส่วนใหญ่ทำได้

การอ่านใจคนมันเป็น Quality พื้นฐานของมนุษย์อยู่แล้ว

ทำไมการอ่านใจคนถึงมีประโยชน์

เพราะมันช่วยให้เราไม่พลาดท่าทางสังคม อย่างการรู้ว่าเพื่อนกำลังเครียดหรือเศร้า ก็จะไม่ไปเล่นมุกตลกใส่ หรือถ้าเห็นว่าหัวหน้ากำลังจริงจัง ก็จะไม่เข้าไปกวน

คุณฟิวเสริมว่า การอ่านบรรยากาศหรือมวลอารมณ์ของคนรอบข้าง เป็นทักษะที่ทำให้เราอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างราบรื่น

แล้ว Mind Reading แบบไหนที่อันตราย

เมื่อไหร่ที่เราด่วนสรุปความคิดของอีกฝ่าย โดยไม่มีหลักฐานชัดเจน และเชื่อไปแล้วว่าคนนั้นคิดไม่ดีกับเรา นั่นคือ Mind Reading ที่บิดเบือน ซึ่งเป็นภัยต่อสุขภาพจิต

พี่มายน์เล่าว่าเคยชวนเพื่อนไปเที่ยว แล้วอากาศไม่ดี เห็นเพื่อนหน้าบึ้ง ก็คิดทันทีว่าเพื่อนไม่พอใจที่เราชวนมาในวันนี้อะไรแบบนี้

สุดท้ายพอถามเพื่อนกลับพบว่า เพื่อนไม่ได้คิดแบบนั้นเลย แต่เรากลับทุกข์ใจอยู่คนเดียวเพราะไปคิดแทนเขา

ตัวอย่างความคิดบิดเบือนที่ทำให้เราอ่านใจผิด

ในรายการได้ยกตัวอย่างความคิดบิดเบือน 4 แบบที่พบบ่อย และเกี่ยวข้องกับการอ่านใจคน

• Black or White คิดแบบสุดโต่ง ไม่มีตรงกลาง เช่น ถ้าไม่ทำแบบนี้ก็อย่าทำเลย
• Mental Filter มองแต่ด้านลบ จนลืมข้อดีที่มีอยู่
• Discounting the Positive เรื่องดีที่เกิดขึ้นไม่นับว่าสำคัญ
• Catastrophizing คิดว่าหายนะจะเกิดขึ้นจากเรื่องเล็กๆ

ยกตัวอย่าง Catastrophizing ที่คุณฟิวเล่าว่า ถ้าโทรหาแฟนแล้วไม่รับ ก็จะคิดไปแล้วว่ารถชนหรือเป็นอะไรไปแล้ว ทั้งที่จริงอาจแค่ไม่ว่าง

Mind Reading ทำให้ความสัมพันธ์พังได้ยังไง

พี่มายน์เล่าถึง Self-fulfilling Prophecy ว่าคือการที่เราทำให้คำทำนายเป็นจริงด้วยตัวเอง เช่น ถ้าเราเชื่อว่าแฟนมีชู้ โดยที่ยังไม่ได้คุยกัน เราอาจจะเริ่มประชด ตามเช็ค หรือรัดตัวเขาแน่นเกินไป จนนำไปสู่การเลิกกันจริง

ทั้งที่จุดเริ่มต้นอาจมีแค่พฤติกรรมเล็กๆ 1-2 อย่างที่เราไปตีความเอง

การอ่านใจคนมันอาจจะทำให้ผลลัพธ์ที่เรากังวลเกิดขึ้นจริง โดยที่ตัวเราทำให้มันเกิดขึ้น

แล้วเราจะจัดการกับ Mind Reading ยังไง

วิธีที่ง่ายที่สุดคือ การสื่อสารตรงๆ เมื่อรู้สึกไม่สบายใจให้ถามอีกฝ่ายไปเลย แต่ต้องถามในแบบที่ไม่ตัดสินไปแล้ว เช่น ไม่ใช่ถามว่า "มีกิ๊กเหรอ" แต่ถามด้วยความห่วงใย

พี่มายน์เล่าว่าเคยไปดูดวง แล้วหมอดูบอกว่าแฟนมีกิ๊ก ก็โทรไปถามแฟนเลย ซึ่งการถามแบบนั้นก็อาจทำให้อีกฝ่ายรู้สึกไม่ดีได้

คุณฟิวเสริมว่า จิตวิทยาไม่สามารถตอบได้ 100% ว่าคนอื่นคิดอะไร เพราะมีปัจจัยเฉพาะบุคคล所以我们ควรใช้ความเข้าใจมากกว่าการตีตรา

จิตวิทยาอ่านใจได้จริงหรือ

คุณฟิวบอกว่า ทฤษฎีจิตวิทยาทุกแขนงเป็นเพียงทฤษฎี ไม่มีอะไรการันตี 100% แม้แต่การอ่านภาษากายก็อาจใช้ได้ไม่ตลอด

เราควรใช้เป็นเครื่องมือทำความเข้าใจผู้อื่น มากกว่าจะเอาไปตัดสินหรือ label ใคร

บทความนี้ไม่ใช่การวินิจฉัยทางการแพทย์ หากมีความเครียดหรือกังวลเกี่ยวกับสุขภาพจิต สามารถโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ฟรี ตลอด 24 ชั่วโมง