ยิ่งไถฟีดยิ่งเศร้า เกิดจากอะไร และจะหยุดวงจรนี้ยังไง

ยิ่งไถฟีดยิ่งเศร้าไม่ได้รู้สึกไปเองคนเดียว ประเด็นนี้ถูกยกขึ้นมาถึงชั้นศาลที่สหรัฐฯ เมื่อแม่คนหนึ่งฟ้องบริษัท Meta เจ้าของ Facebook กับ Instagram และ Snap Inc. เจ้าของ Snapchat

เธอกล่าวหาว่าแพลตฟอร์มทั้งสองออกแบบจนลูกสาวนอนไม่พอ รู้สึกซึมเศร้าและต้อยค่าตัวเอง จนนำไปสู่การฆ่าตัวตายเมื่อเดือนกรกฎาคมปี 2021

ในคำฟ้องยังพูดถึงการขาดการป้องกันเนื้อหาอันตราย จนมีผู้ใหญ่เข้ามาหาผลประโยชน์ทางเพศกับเด็กในอินสตาแกรม คดีนี้ยังไม่มีคำตัดสินชัดเจน แต่ตัวคดีเองก็เป็นหลักฐานว่าโซเชียลมีเดียส่งผลต่อสุขภาพจิตจริง

อัลกอริทึมคืออะไร ทำไมมันดันแต่เรื่องเศร้า

อัลกอริทึมคือโปรแกรมที่บริษัทสร้างขึ้นเพื่อคัดกรองว่าคอนเทนต์แบบไหนควรถูกดันให้คนเห็น มันถูกออกแบบมาพร้อมโมเดลทางธุรกิจ

เป้าหมายเดียวของมันคือทำให้เราอยู่บนแพลตฟอร์มนานที่สุด เพราะยิ่งเราอยู่นาน แพลตฟอร์มยิ่งขายโฆษณาได้มาก และยิ่งเรียนรู้ว่าเราชอบอะไร

ปัญหาคือสิ่งที่มันเข้าใจว่าดี ไม่ใช่คอนเทนต์ที่มีคุณภาพ แต่คือคอนเทนต์ที่ยอดengagement สูง ดึงอารมณ์ได้แรง จึงไม่แปลกที่ของสุดโต่งจะถูกดันมาหาเราซ้ำ ๆ

เราก็อยู่นานอีก เป็นหลู่ไปจริง ๆ มันคือโมเดลทางธุรกิจ

Negative Feedback Loop คืออะไร ทำไมเศร้าแล้วยิ่งเศร้า

เมื่อเราเห็นฟีดเศร้า ๆ เราจะกดเซฟไว้ ระบบก็จำว่าเราชอบคอนเทนต์แบบนี้ แล้วดันคอนเทนต์เศร้าเพิ่มขึ้นอีก

เราก็เศร้าหนักขึ้น กลับไปเซฟอีก วนอยู่อย่างนั้นเป็นวงจรที่เรียกว่า Negative Feedback Loop

สุดท้ายเราจะเริ่มคิดว่าโลกนี้ทำไมมีแต่เรื่องแย่ ทำไมมีแต่เรื่องบูด ๆ ทั้งที่เราไม่เคยเห็นภาพรวมว่ายังมีเรื่องดีเกิดขึ้นอีกเยอะ

ทำไมเราถึงอยากได้ไลก์ อยากตอบแทนทุกคอมเมนต์

มนุษย์ต้องการการยอมรับจากสังคมเป็นพื้นฐานอยู่แล้ว แต่เดิมมันจำกัดอยู่แค่พ่อแม่ ครู และเพื่อนที่โรงเรียน

พอมีโซเชียลมีเดียเข้ามา มันเพิ่มภารกิจอีกชั้นว่าเราต้องเป็นคนแบบไหนถึงจะได้รับการยอมรับจากโลกออนไลน์ด้วย

ช่วงวัยรุ่นเป็นช่วงที่เรื่องนี้กดดันมาก เพราะเป็นวัยที่ต้องสร้างตัวตนและหาที่ทางของตัวเอง

อีกเรื่องคือ FOMO หรือ Fear Of Missing Out เราจะคอยเช็กว่าวันนี้มีอะไรต้องรู้ไหม ถ้าไม่รู้จะคุยกับคนอื่นไม่รู้เรื่องหรือเปล่า

มีงานวิจัยที่พบว่าแค่มีคนมากดไลก์ให้เรา ก็ทำให้รู้สึกว่าต้องกดคืน เป็นการตอบแทน กลายเป็นภาระที่บางทีเราก็ไม่รู้ตัว

AI มองเรื่องนี้ยังไง

ทีมรายการลองถาม AI ว่าควรรับมือยังไงในโลกที่อัลกอริทึมชักจูงอารมณ์เราได้ คำตอบคือเริ่มจากรู้ตัวก่อนว่าเรากำลังถูกชักจูงอยู่หรือเปล่า

ถ้าเล่นโซเชียลแล้วเริ่มหงุดหงิด เศร้า หรือวิตกกังวลบ่อย ๆ นั่นอาจเป็นสัญญาณเตือน

อีกวิธีคือเสพข้อมูลจากหลายแหล่ง ไม่เชื่อสิ่งที่เห็นในฟีดง่าย ๆ และลองหาข้อมูลจากสำนักข่าวที่น่าเชื่อถือประกอบ

ข้อสุดท้ายคือจำกัดเวลาการเล่นในแต่ละวัน ลองตั้งเตือนตัวเองหรือใช้แอปช่วยจับเวลา

คุยกับ AI ทำให้เหงามากขึ้นไหม

AI ตอบเองว่า การคุยกับ AI อาจทำให้รู้สึกเหงาหรือวิตกกังวลมากขึ้นได้ เพราะมันไม่สามารถเข้าใจอารมณ์ความรู้สึกของเราเหมือนมนุษย์

เวลาต้องการคำแนะนำหรือกำลังใจ การคุยกับ AI อาจรู้สึกเหมือนคุยกับกำแพง

แล้วเราควรรับมือยังไง

อย่างแรกคือยอมรับว่าปัญหานี้ไม่ได้มาจากอัลกอริทึมอย่างเดียว แต่มาจากฝั่งเราที่โหยหาการยอมรับจากยอดไลก์และรู้สึกต้องตอบแทนทุกครั้ง

ลองสังเกตอารมณ์ตัวเองหลังเล่นโซเชียล ถ้าเริ่มแย่ลงเรื่อย ๆ นั่นคือสัญญาณว่าถึงเวลาถอยออกมาบ้าง

จำกัดเวลา ตั้งเตือน และหาคอนเทนต์ที่ทำให้เห็นภาพโลกกว้างขึ้น ไม่ใช่แค่ด้านที่มืดมน

การคุยกับคนจริง ๆ ยังเป็นสิ่งที่ AI แทนไม่ได้ เพราะมันไม่ใช่แค่คำตอบ แต่คือการมีคนรับฟังและเข้าใจเราจริง ๆ

บทความนี้เรียบเรียงจากรายการ Tech and Science ไม่ใช่การวินิจฉัยทางการแพทย์ หากรู้สึกเศร้าหรือคิดทำร้ายตัวเอง ปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ฟรี ตลอด 24 ชั่วโมง