Mere-exposure effect คืออะไร ทำไมเราชอบของเดิมๆ ไม่ยอมเปลี่ยนใจ

เคยไหมที่ได้ยินเพลงหนึ่งจากห้างหรือตลาดซ้ำๆ แล้วจู่ๆ ก็ร้องตามได้ทั้งที่ตอนแรกไม่ได้ชอบ หรือกินร้านเดิมจนคนรอบตัวถามว่าไม่เบื่อหรือ นั่นแหละคือ mere-exposure effect กลไกจิตใจที่ทำให้เราชอบสิ่งที่คุ้นเคยโดยไม่ต้องเข้าใจมันลึกซึ้ง

พูดง่ายๆ คือเมื่อเราเห็น ได้ยิน หรือพบเจออะไรบ่อยๆ เรามีแนวโน้มจะยอมรับสิ่งนั้นง่ายขึ้น หรือบางทีก็ไม่ชอบไปเลยก็ได้ แต่ที่พบบ่อยคือเริ่มมีใจให้โดยไม่รู้ตัว

Mere-exposure effect เกิดขึ้นได้ยังไง

ย้อนไปปี 1960 โรเบิร์ต นักจิตวิทยาสังคมชาวอเมริกันเชื้อสายโปแลนด์จาก University of Michigan ทดลองฉายตัวอักษรญี่ปุ่นฮิรางานะให้คนที่ไม่รู้ภาษาญี่ปุ่นดู โดยแต่ละตัวปรากฏแค่เสี้ยววินาที

ผลคือคนเหล่านั้นเลือกตัวอักษรที่เคยเห็น แม้จะเพียงแวบเดียว เพราะความคุ้นเคยในสายตาทำให้รู้สึกชอบโดยไม่ต้องเข้าใจความหมาย

มีการทดลองอีกชิ้นที่ให้คนแปลกหน้าขอความช่วยเหลือ คนที่เคยเดินผ่านกันมาก่อนมีคนยอมช่วยถึง 50% แต่ถ้าเป็นคนแปลกหน้าที่ไม่เคยเห็นหน้ามาก่อนมีเพียง 20% เท่านั้น

แค่เหมือนแบบคุ้นๆ อะ ครับคล้าย ครับขา ก็เริ่มมีใจให้แล้วอะค่ะ

แล้วมันโผล่มาในชีวิตประจำวันตรงไหนบ้าง

เรื่องแรกคือโฆษณา การเห็นสินค้าซ้ำๆ ผ่านตาบ่อยๆ ทำให้เราอยากซื้อแม้ตอนแรกจะไม่ได้อยากได้ ยิ่งถ้าเป็นของที่ชอบอยู่แล้ว ยิ่งตกง่าย

เรื่องที่สองคือเพลง หลายคนมีประสบการณ์ได้ยินเพลงตามตลาด ห้าง หรือร้านขายเครื่องเสียง แล้วเผลอร้องตามทั้งที่ไม่ใช่แนวที่ฟังประจำ

เรื่องที่สามคือความรัก การใช้เวลากับใครสักคนบ่อยๆ ทำให้เราสนิทใจและอาจหลงรักเพื่อนสนิทหรือเพื่อนร่วมงานได้โดยไม่รู้ตัว

เรื่องที่สี่คือสินค้า เราซื้อของเดิมซ้ำๆ เพราะความคุ้นเคยให้ความรู้สึกปลอดภัย แม้บางทีมันอาจไม่ใช่สิ่งที่ดีที่สุดก็ตาม

เคยสงสัยไหมทำไมไม่ชอบรูปตัวเองในกระจก

เพราะเราเห็นตัวเองในกระจกทุกวัน แต่คนอื่นเห็นเราจากด้านตรงข้าม เมื่อเราถ่ายรูปจึงเห็นภาพที่ไม่คุ้นเคย จึงรู้สึกไม่ชอบ

เสียงตัวเองก็เหมือนกัน เราไม่ค่อยได้ยินเสียงตัวเองตามจริง พออัดเสียงแล้วรู้สึกแปลกๆ ทั้งที่คนอื่นคุ้นเคยกับเสียงนั้นแล้ว

mere-exposure effect มีข้อเสียยังไง

ข้อเสียคือมันทำให้เราติดอยู่ใน comfort zone กลัวการเปลี่ยนแปลง และอาจพลาดโอกาสดีๆ ที่ไม่เคยลอง

แต่ข้อดีคือมันสร้างพื้นที่ปลอดภัยทางใจ ทำให้เรารู้สึกสบายใจกับสิ่งที่คุ้นเคย

ถ้าอยากลองอะไรใหม่บ้าง เริ่มยังไง

เริ่มจากถามตัวเองว่าตอนนี้เราติดกับอะไรเดิมๆ อยู่ไหม แล้วใจจริงอยากลองสิ่งใหม่หรือเปล่า

• ลองร้านข้าวใหม่แทนร้านเดิม
• เปิดเพลงใหม่หรือศิลปินใหม่ที่ยังไม่เคยฟัง
• เปลี่ยนเมนูอาหารที่สั่งประจำ
• หากิจกรรมใหม่นอกเหนือจากรูทีน

ไม่ต้องเปลี่ยนทั้งหมดทีเดียว แค่ขยับออกจากความคุ้นเคยบ้างก็เปิดโลกได้แล้ว

สุดท้ายแล้ว mere-exposure effect ไม่ได้แย่เสมอไป อยู่ที่ว่าเราใช้มันอย่างไร ถ้ารู้เท่าทันก็เลือกได้ว่าจะปล่อยให้ความคุ้นเคยพาไป หรือจะลองเปิดใจรับสิ่งใหม่

บทความนี้ไม่ใช่การวินิจฉัยทางการแพทย์ หากคุณรู้สึกว่าความคิดหรือความทุกข์ใจรบกวนชีวิตประจำวัน สามารถโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ฟรี ตลอด 24 ชั่วโมง