เคยรู้สึกว่าตัวเองไม่เก่งไหม? วิธีเอาชนะความรู้สึกแบบนี้

ความสงสัยว่าตัวเองไม่เก่งเกิดขึ้นได้กับทุกคน แม้แต่คนที่ประสบความสำเร็จสูง ภาวะนี้มีชื่อว่า Imposter Syndrome เป็นความรู้สึกว่าตัวเองเป็นตัวปลอม หลอกคนอื่นว่ามีความสามารถ ทั้งที่จริงแล้วอาจไม่ได้เก่งอย่างที่คนอื่นคิด

ในพอดแคสต์ อ.จิต พอดแคสต์ ตอนนี้ มิ้นท์ พานิดา และอังคณา ชวนคุยเรื่องนี้ พร้อมแชร์ประสบการณ์ส่วนตัวและวิธีรับมือที่น่าสนใจ

Imposter Syndrome คืออะไร

คำว่า impostor แปลว่าตัวปลอม คนที่มีภาวะนี้จะรู้สึกว่าตัวเองกำลังหลอกลวงคนอื่นอยู่ กลัวว่าวันหนึ่งคนอื่นจะรู้ความจริงว่าเราไม่ได้เก่งอย่างที่ถูกมอง

แม้จะถูกเรียกว่าซินโดรม แต่ผู้เชี่ยวชาญไม่ได้จัดให้เป็นโรคทางจิตเวชในคู่มือวินิจฉัย เป็นเพียงภาวะทางความคิดที่ส่งผลต่อความรู้สึก

คนเก่งก็เป็น Imposter Syndrome ได้หรือ

ได้ และมีโอกาสสูงด้วย คนที่ประสบความสำเร็จระดับสูง เช่น นักวิชาการ นักคิด เด็กจบใหม่ หรือคนที่เพิ่งย้ายงาน มักมีความกังวลว่าตนจะทำได้ไม่ดีพอ

มิ้นท์เล่าถึงนักเรียนคนหนึ่งที่เรียนดีมาตลอด แต่เมื่อต้องเป็นผู้นำในเซสชันบำบัด กลับสงสัยว่าอะไรทำให้ตัวเองได้มาอยู่ตรงนี้ ทั้งที่ความจริงเขามีความสามารถ

สาเหตุของ Imposter Syndrome เกิดจากอะไร

การเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่นเป็นสาเหตุสำคัญ เพราะไม่ว่าเราจะเก่งแค่ไหน ก็ยังมีคนที่เก่งกว่าในบางด้านเสมอ

ความไม่มั่นคงในใจหรือ Insecurity ก็เป็นอีกสาเหตุ ไม่ว่าจะเป็นความสงสัยในความสามารถหรือความรู้สึกว่าไม่เป็นที่รัก

การเลี้ยงดูที่ให้ค่าความสำเร็จมากเกินไป สภาพแวดล้อมที่กดดัน และการเป็นคนที่แตกต่างจากคนส่วนใหญ่ ก็ล้วนกระตุ้นภาวะนี้ได้

ผลกระทบที่ตามมาคืออะไร

คนที่มีภาวะนี้อาจผัดวันประกันพรุ่งเพราะกลัวว่างานจะออกมาไม่ดี กลายเป็นคนสมบูรณ์แบบนิยมที่เครียดง่าย และมองตัวเองในแง่ลบจนอาจถึงขั้นเกลียดตัวเอง

ความเหนื่อยล้าจากการต้องเป็นคนเก่งตลอดเวลาอาจนำไปสู่ภาวะหมดไฟ และเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้า หรือการแก้ปัญหาด้วยวิธีที่ไม่ถูกทาง

คำว่าเก่งกับคำว่าพยายามต่างกันอย่างไร

สังคมให้คุณค่ากับคำว่าเก่ง พ่อแม่มักชมลูกว่าเก่งตั้งแต่เด็ก ทำให้เราติดภาพว่าต้องเก่งตลอด แต่หลายครั้งความสำเร็จเกิดจากความพยายาม ไม่ใช่พรสวรรค์

มิ้นท์บอกว่าเวลาถูกชมว่าเก่ง บางครั้งลึกๆ กลับรู้สึกว่าตัวเองแค่พยายามทำสิ่งที่ตัดสินใจให้สำเร็จเท่านั้น

หนูรู้สึกว่าจริงๆ แล้วมันคือความรู้สึกว่าตัวเองไม่เก่ง

วิธีรับมือกับความรู้สึกว่าตัวเองไม่เก่ง

เริ่มจากการเลิกเปรียบเทียบตัวเองกับคนอื่น และใช้โซเชียลมีเดียอย่างเหมาะสม เพราะเราเห็นแค่ด้านที่คนอื่นเลือกแสดง ไม่ใช่ชีวิตทั้งหมดของเขา

ตั้งคำถามกับความคิดของตัวเอง ฝึกสติให้ทันความคิด แล้วลองหยุดต่อสู้กับความรู้สึกไม่ดี ยอมรับมันแทน เพราะความรู้สึกเกิดขึ้นและผ่านไปได้เอง

ตั้งเป้าหมายเล็กๆ ที่ทำได้จริง แล้วโฟกัสเพื่อเพิ่มความมั่นใจ อย่าตั้งเป้าใหญ่เกินไปจนกดดันตัวเอง

ให้รางวัลตัวเองบ้าง ด้วยการพักผ่อน อ่านหนังสือ หรือซื้อของขวัญให้ตัวเอง สิ่งเหล่านี้ช่วยเติมไฟและสร้างความมั่นใจ

บทความนี้ไม่ใช่การวินิจฉัยทางการแพทย์ หากมีความคิดทำร้ายตัวเอง โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ฟรี ตลอด 24 ชั่วโมง