เผลอหรือตั้งใจ จิตใต้สำนึกเลือกไว้แล้วหรือแค่ข้ออ้าง

หลายคนคงเคยพูดประโยคที่ว่า เผลอ พูดออกไปแล้ว หรือเผลอทำอะไรลงไปทั้งที่ไม่ได้ตั้งใจ แต่พอมานั่งคิดอีกทีก็เริ่มสงสัยว่าจริง ๆ แล้วมันเผลอหรือเราเลือกจะทำมันเองกันแน่

ทีมงานบ้านแดงชวนคุยกันในหัวข้อนี้หลังได้ฟังเพลง เผลอ แล้วสะดุดกับเนื้อร้องที่ว่าเผลอมองใครไม่ได้แปลว่ารักคนนั้น เลยชวนกันถกว่าอาการเผลอมีอยู่จริงไหม

เผลอคืออะไรกันแน่

พี่เจนส์ให้คำนิยามไว้ว่า เผลอคือการไม่มีสติ ไม่ทันรู้เท่าทัน ไม่ทันคิดก่อนว่าจะแสดงอะไรออกไป ในทางพุทธศาสนาก็ใช้คำว่ากระทำที่ขาดสติ ไม่ระลึกรู้ตัวตอนทำ

ส่วนคุณลูอีสตั้งข้อสังเกตว่าเผลออาจหมายถึงปล่อยใจไปตามอารมณ์ก็ได้ โกรธแล้ววิ่งตามความโกรธไปจนสุดทางโดยไม่หยุดคิด

เผลอคือการไม่มีสติ รู้เท่าทันหรือคิดก่อนว่าจะแสดงออกอะไร

เผลอทำไปแล้วรู้ตัวทีหลังได้ไหม

พี่เจนเล่าเหตุการณ์วันหนึ่งที่แอร์เสีย อากาศร้อนจนหงุดหงิด น้องเข้ามาซบ แล้วเผลอพูดว่า อย่าเพิ่งซบได้ไหม ออกไปทั้งที่ไม่ได้ตั้งใจให้มันแรง

พอพูดไปแล้วก็รู้ทันทีว่าคำที่ออกไปไม่น่ารัก สุดท้ายต้องไปขอโทษ สิ่งนี้ทำให้เห็นว่าเผลอไม่ได้แปลว่าไม่รู้ตัวเลย แต่เรามักรู้ตัวหลังจากที่มันเกิดขึ้นแล้ว

เผลอไม่ตั้งใจกับเผลอแบบตั้งใจต่างกันตรงไหน

ถ้าเราปล่อยให้อารมณ์พาไปก่อน แล้วค่อยกลับมาเลือกอีกทีว่ายังอยากทำอยู่ไหม ช่วงที่เลือกซ้ำอีกครั้งนั้นไม่ใช่เผลอแล้ว มันคือตั้งใจ เพราะมีการตัดสินใจเกิดขึ้นจริง

คุณลูอีสเสริมว่าต่อให้ไม่มีสติเต็มร้อย แต่ถ้าจิตใต้สำนึกอยากทำอยู่แล้ว มันก็จะพาไปทางนั้นเอง

เผลอหลุดความลับหรือกินยาซ้ำ เกิดจากอะไร

น้องมิ้นเล่าว่าเคยเป็นสนามอารมณ์ของเพื่อนกับครู ทั้งเผลอพูดคำหยาบและเผลอหลุดความลับออกไปโดยไม่ได้ตั้งใจเพราะกำลังเล่าเพลินจนลืมตัว

อีกเคสคือกินยาตามความเคยชิน พอกินเสร็จสักพักก็เริ่มสงสัยว่ากินไปหรือยัง ภาวะแบบนี้เกิดตอนที่เราไม่มีสติอยู่กับสิ่งที่ทำตรงหน้า

คนเมาพูดถือว่าเผลอไหม

ทีมงานมองว่าตอบยาก เพราะแอลกอฮอล์ทำให้สติลดลงและลิ้นอ่อนกว่าปกติ แต่บางคนเมาแล้วยังรู้ตัวและจำได้ทุกคำที่พูดออกไป

การที่สติไม่ครบร้อยเปอร์เซ็นต์จึงไม่เท่ากับเผลอเสมอไป ขึ้นอยู่กับว่าเจ้าตัวตั้งใจพูดอยู่หรือเปล่าในตอนนั้น

เผลอรักมีจริงไหม

พี่เจนกับแบมเห็นตรงกันว่าเผลอรักไม่มี เพราะความรักต้องผ่านประสบการณ์บางอย่างมาก่อน มันไม่ใช่สิ่งที่หลุดออกมาโดยไม่รู้ตัวแบบการพูดพลาด

แต่ก็มีเคสที่ตั้งใจจะไม่รักใครสักคน แล้วพออยู่ใกล้กันบ่อย ๆ กลับหวั่นไหวขึ้นมา ทีมงานแยกไว้ว่านั่นคือความใกล้ชิดที่ทำให้เกิดความรู้สึก ไม่ใช่การเผลอ

ส่วนรักแรกพบ พี่เจนแยกให้ฟังว่าชอบแรกพบนั้นมีจริง แต่จะเรียกเป็นรักเลยยังยาก เพราะรักต้องอาศัยการคุยกันก่อน

จะรู้ได้ยังไงว่าเราเผลอหรือตั้งใจ

คำตอบที่ทีมงานตกผลึกกันวันนั้นคือให้ย้อนดูว่าตอนทำสิ่งนั้น เรารู้ตัวอยู่หรือไม่ ถ้าไม่รู้ตัวเลยตอนทำ นั่นคือเผลอ

แต่ถ้ารู้ตัวและเลือกจะทำต่อ นั่นคือตั้งใจ และถ้าอยากลดการเผลอที่สร้างปัญหา วิธีที่ทุกคนเห็นตรงกันคือฝึกคิดก่อนพูดอยู่เสมอ

บทความนี้เรียบเรียงจากบทสนทนาในรายการ ไม่ใช่การวินิจฉัยทางการแพทย์ หากรู้สึกว่าอารมณ์หรือความคิดส่งผลต่อชีวิตประจำวันจนรับมือไม่ไหว สามารถโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง