Alljitควรไปหาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยา ต่างกันยังไง
ถ้ากำลังพิมพ์หาว่าควรไปหาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาดี คำตอบสั้นที่สุดคือ จิตแพทย์เป็นแพทย์ วินิจฉัยและสั่งยาได้ ส่วนนักจิตวิทยาเน้นการพูดคุยบำบัดและใช้แบบทดสอบทางจิตวิทยา แต่จ่ายยาไม่ได้ ทั้งสองอาชีพดูแลเรื่องเดียวกันคือใจของคน และในโรงพยาบาลหลายแห่งก็ส่งต่อกันไปมาอยู่แล้ว จึงไม่ใช่การเลือกที่ผิดแล้วจะเสียหาย หน้านี้รวบรวมทุกอย่างที่คนมักค้างคาก่อนตัดสินใจ ตั้งแต่แบบไหนเรียกว่าถึงเวลาไปแล้ว ไปได้ที่ไหน ไปครั้งแรกเจออะไร ไปจนถึงถ้ายังไม่กล้าไปจะเริ่มตรงไหนก่อนดี
จิตแพทย์กับนักจิตวิทยา ต่างกันยังไง แล้วเราควรไปหาใคร
จิตแพทย์จบแพทยศาสตร์แล้วเรียนต่อเฉพาะทางจิตเวช จึงวินิจฉัย สั่งยา ปรับยา และวางแผนการรักษาได้ ส่วนนักจิตวิทยาทำงานด้วยการพูดคุย ทำจิตบำบัด และใช้แบบทดสอบทางจิตวิทยา แต่ไม่สามารถจ่ายยาหรือปรับยาให้ได้ เกณฑ์ง่าย ๆ ในการเลือกคือ ถ้าสิ่งที่เกิดขึ้นกระทบร่างกายชัดเจนแล้ว เช่น นอนไม่หลับติดต่อกันหลายสัปดาห์ น้ำหนักเปลี่ยนเร็ว หรือรู้สึกว่าควบคุมตัวเองไม่ได้ เริ่มที่จิตแพทย์จะตรงกว่า แต่ถ้าสิ่งที่อยากได้คือคนที่ช่วยคลี่เรื่องในใจไปทีละชั้นจนเข้าใจตัวเองมากขึ้น นักจิตวิทยาคือทางที่ตรงกว่า และถ้ายังเลือกไม่ถูกจริง ๆ เริ่มทางไหนก่อนก็ได้ เพราะทั้งสองฝั่งส่งต่อกันได้เสมอ
แบบไหนถึงเรียกว่าถึงเวลาไปหาหมอแล้ว
เกณฑ์ที่คนส่วนใหญ่ใช้คือรอให้อาการ หนักพอ ก่อนค่อยไป ซึ่งเป็นเส้นที่ไม่มีใครตอบแทนเราได้สักคน เส้นแบ่งที่ใช้ได้จริงกว่าคือ สิ่งที่เราใช้ประคองใจอยู่ทุกวัน ไม่ว่าจะเป็นการดื่ม การกิน หรือการไถฟีดจนดึก เรายังควบคุมมันได้อยู่ไหม หรือมันเริ่มควบคุมเราแล้ว อีกวิธีคือเอาตัวเองเป็นไม้บรรทัด แล้วดูว่าอารมณ์ ความคิด และพฤติกรรมเปลี่ยนไปจากที่เราเคยเป็นหรือเปล่า และความเปลี่ยนแปลงนั้นเริ่มกินพื้นที่ของงาน การเรียน หรือความสัมพันธ์แล้วหรือยัง จริง ๆ แล้วไม่ต้องรอให้เข้าเกณฑ์อะไรเลยก็ไปได้ เหมือนตอนปวดท้องแล้วเราไปหาหมอโดยไม่ต้องรอจนทนไม่ไหว
อยากไปแต่ไม่กล้า กลัวโดนตัดสิน ทำยังไงดี
ความไม่กล้าของคนส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากเรื่องเงินหรือเวลา แต่มาจากกลัวถูกตัดสิน กลัวถูกมองว่าไม่ปกติ กลัวว่าเรื่องของเราจะดูเล็กเกินกว่าจะเอาไปเล่า และกลัวเพราะไม่รู้ว่าเข้าไปแล้วจะเจออะไร ข้อที่คนมักไม่รู้คือ เรื่องที่เรารู้สึกว่าเล็ก คือเรื่องที่ผู้เชี่ยวชาญนั่งฟังอยู่ทุกวัน และไม่มีเกณฑ์ว่าต้องทุกข์ถึงระดับไหนถึงจะมีสิทธิ์นั่งลงคุย ถ้าการเดินเข้าไปในห้องยังหนักเกินไป การเริ่มจากการปรึกษาออนไลน์ หรืออ่านประสบการณ์ของคนที่เคยไปมาก่อน ช่วยให้ความกลัวเบาลงได้จริง และต้องบอกตามตรงว่าการพูดคุยบำบัดไม่ได้สบายเสมอไป บางช่วงรู้สึกเจ็บกว่าเดิมก่อนจะค่อย ๆ คลี่ออก รู้ไว้ล่วงหน้าจะได้ไม่ตกใจแล้วเลิกกลางทาง
ไปครั้งแรกต้องเตรียมอะไร แล้วในห้องเกิดอะไรขึ้นบ้าง
ไม่ต้องเตรียมสคริปต์ ไม่ต้องเรียบเรียงให้สวย เตรียมแค่สองอย่างก็พอ คือช่วงเวลาที่เริ่มรู้สึกแบบนี้ และเรื่องที่กระทบชีวิตประจำวันมากที่สุดในตอนนี้ ถ้ากินยาหรืออาหารเสริมอะไรอยู่ ถ่ายรูปฉลากไปด้วยจะช่วยได้มาก ครั้งแรกส่วนใหญ่เป็นการทำความรู้จักและเก็บข้อมูล ยังไม่ใช่การแก้ทุกอย่างให้จบในวันเดียว จึงไม่ต้องกดดันตัวเองว่าต้องเล่าให้ครบ และถ้าคุยแล้วรู้สึกไม่เข้ากัน การขอเปลี่ยนคนไม่ใช่ความล้มเหลวของเรา เพราะผู้เชี่ยวชาญแต่ละคนถนัดคนละแบบ การหาคนที่คุยแล้วรู้สึกปลอดภัยคือส่วนหนึ่งของกระบวนการอยู่แล้ว
เช็คอาการแล้วสงสัยว่าตัวเองเป็นอะไรสักอย่าง ไปต่อยังไง
อาการบางอย่างอ่านแล้วตรงกับตัวเองจนอยากสรุปเลยว่าเราเป็น เช่น สมาธิสั้นในผู้ใหญ่ที่วอกแวกจนทำงานไม่จบสักชิ้น ความกลัวบางอย่างที่รุนแรงเกินกว่าเหตุผลจะอธิบายได้ หรือความรู้สึกว่าโลกรอบตัวเหมือนไม่มีอยู่จริง บทความในกลุ่มนี้ช่วยให้เรียกสิ่งที่เกิดขึ้นได้ถูกชื่อ และเลิกคิดว่าตัวเองแปลกอยู่คนเดียว แต่การอ่านแล้วตรงยังไม่ใช่การวินิจฉัย เพราะหลายอาการทับซ้อนกันและต้องดูบริบททั้งชีวิตประกอบ ขั้นต่อไปที่ทำได้เลยคือจดไว้ว่าเป็นบ่อยแค่ไหน เป็นตอนไหน และกระทบอะไรบ้าง แล้วเอาสิ่งที่จดไปคุยกับผู้เชี่ยวชาญ จะได้คำตอบเร็วกว่าการนั่งเทียบอาการกับบทความต่อไปเรื่อย ๆ
ไปหาได้ที่ไหนบ้าง แล้วต้องใช้เงินเท่าไหร่
ทางเลือกหลักมีสามทาง ทางแรกคือโรงพยาบาลรัฐและสถาบันจิตเวช ใช้สิทธิบัตรทองหรือประกันสังคมได้ ค่าใช้จ่ายต่ำที่สุดแต่คิวมักยาว ทางที่สองคือโรงพยาบาลเอกชนและคลินิกเฉพาะทาง นัดได้เร็วกว่าแต่จ่ายเอง ทางที่สามคือบริการปรึกษาออนไลน์ ซึ่งเหมาะกับคนที่ยังไม่พร้อมเดินเข้าไปเจอหน้ากัน ค่าใช้จ่ายต่างกันมากตามสถานที่และสิทธิที่เรามีอยู่ วิธีที่ชัวร์ที่สุดคือโทรถามค่าบริการและเอกสารที่ต้องใช้ก่อนนัด ถ้าตอนนี้ยังไม่พร้อมจองคิวแต่อยากคุยกับใครสักคนก่อน สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิตโทรได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง และก่อนจะเริ่มต้น อยากให้ตั้งความคาดหวังไว้ให้ตรงความจริงว่า สุขภาพจิตที่ดีไม่ได้แปลว่าต้องไม่ทุกข์ไม่เศร้าเลย
คำถามที่คนถามบ่อย
จิตแพทย์กับนักจิตวิทยา ต่างกันยังไง
จิตแพทย์เป็นแพทย์ที่เรียนต่อเฉพาะทางจิตเวช จึงวินิจฉัย สั่งยา และปรับยาได้ ส่วนนักจิตวิทยาทำงานด้วยการพูดคุย ทำจิตบำบัด และใช้แบบทดสอบทางจิตวิทยา แต่จ่ายยาไม่ได้ ในโรงพยาบาลหลายแห่งทั้งสองฝั่งทำงานร่วมกันและส่งต่อกันได้ เราจึงไม่ต้องกลัวว่าเลือกผิดแล้วจะเสียเวลาเปล่า
อาการยังไม่หนัก ไปหาหมอได้ไหม
ไปได้ ไม่มีเกณฑ์ขั้นต่ำว่าต้องทุกข์ถึงระดับไหนถึงจะมีสิทธิ์ไป ถ้ารู้สึกว่าอยากไป นั่นก็เป็นเหตุผลที่พอแล้ว และการไปตั้งแต่ยังพอไหว มักใช้เวลาและแรงน้อยกว่าการรอจนทนไม่ไหวแล้วค่อยไป
ไปหาจิตแพทย์แล้วต้องกินยาเสมอไหม
ไม่เสมอไป แนวทางขึ้นอยู่กับสิ่งที่เจอตอนประเมิน บางคนได้ยา บางคนได้แนวทางปรับพฤติกรรมหรือถูกส่งต่อไปทำจิตบำบัด ถ้ากังวลเรื่องยา บอกหมอตรง ๆ ได้เลยว่ากังวลอะไร เพราะเป็นข้อมูลที่หมอต้องใช้ในการวางแผนอยู่แล้ว
ไปครั้งแรกต้องพูดอะไร ถ้าพูดไม่ออกจะทำยังไง
พูดไม่ออกเป็นเรื่องปกติมากในครั้งแรก และผู้เชี่ยวชาญจะเป็นฝ่ายถามนำเอง หน้าที่ของเราคือตอบเท่าที่ตอบได้ ถ้ากลัวลืม เขียนโน้ตในมือถือไปสามบรรทัดก็พอ ว่าเริ่มรู้สึกแบบนี้ตอนไหน กระทบอะไรบ้าง และอยากได้อะไรจากการมาวันนี้
เรื่องที่เล่าไป จะมีคนอื่นรู้ไหม
ข้อมูลในการปรึกษาถือเป็นข้อมูลสุขภาพที่มีการรักษาความลับ ไม่ได้ถูกนำไปบอกครอบครัวหรือที่ทำงานโดยที่เราไม่ยินยอม ข้อยกเว้นที่ผู้เชี่ยวชาญมักแจ้งไว้ตั้งแต่ครั้งแรกคือกรณีที่มีความเสี่ยงต่อชีวิตของเราหรือของคนอื่น ถ้ากังวลเรื่องนี้ ถามให้ชัดตั้งแต่ต้นได้เลย
ถ้ายังไม่กล้าไปเจอหน้าจริง ๆ เริ่มจากอะไรได้บ้าง
เริ่มจากช่องทางที่ถอยออกมาได้ง่ายก่อน เช่น การปรึกษาออนไลน์ หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิต ที่ให้บริการฟรีตลอด 24 ชั่วโมง อีกวิธีที่ช่วยได้จริงคืออ่านประสบการณ์ของคนที่เคยไปมาก่อน เพราะความกลัวส่วนใหญ่มาจากการไม่รู้ว่าเข้าไปแล้วจะเจออะไร
บทความทั้งหมดในกลุ่มนี้
เรื่องใกล้เคียง
หน้านี้รวมบทความของ Alljit ที่ตอบคำถามเดียวกัน เนื้อหาเป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการดูแลใจ ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือการรักษาเฉพาะราย ถ้าตอนนี้รู้สึกไม่ไหว โทร 1323 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง