รู้สึกไม่มีคุณค่าในตัวเอง ทำไงดี

ไม่จำเป็นเสมอไป การรู้สึกไร้ค่าเป็นมุมมองที่เรามีต่อตัวเอง ซึ่งเกิดขึ้นได้ในคนที่ไม่ได้มีภาวะซึมเศร้าเช่นกัน แต่ทั้งสองอย่างก็ทับซ้อนกันได้บ่อย ถ้าความรู้สึกนี้อยู่กับเราแทบทุกวันต่อเนื่องเป็นสัปดาห์ ๆ จนกระทบการนอน การกิน หรือการใช้ชีวิตประจำวัน การไปคุยกับนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์เป็นทางที่ตรงกว่าการเดาเอง

ความมั่นใจ (self-confidence) ผูกกับเรื่องเฉพาะ เช่น มั่นใจเวลาทำงานที่ถนัด แต่ไม่มั่นใจเวลาต้องพูดต่อหน้าคน ส่วนคุณค่าในตัวเอง (self-esteem) คือความรู้สึกพื้นฐานว่าเราเป็นคนที่มีค่าพอ โดยไม่ต้องพิสูจน์อะไร คนที่เก่งและมั่นใจในงานมาก ๆ จึงยังรู้สึกไร้ค่าได้ เพราะสองอย่างนี้อยู่คนละชั้นกัน

ไม่ต้องเริ่มจากความรู้สึกก็ได้ เพราะความรู้สึกมักมาทีหลังการกระทำ เริ่มจากเรื่องเล็กที่ทำได้จริงในวันนี้ เช่น ได้กินข้าว ได้นอนพอ หรือหยุดพูดกับตัวเองด้วยประโยคที่เราจะไม่พูดกับเพื่อน การรักตัวเองในมุมของจิตแพทย์ก็ไม่ได้แปลว่าต้องชอบตัวเองทุกด้าน แต่คือการดูแลตัวเองต่อไปแม้ในวันที่ยังไม่ชอบ

การเปรียบเทียบเป็นวิธีที่สมองใช้ประเมินตำแหน่งของตัวเอง จึงห้ามให้หายไปไม่ได้ สิ่งที่พอทำได้คือเปลี่ยนสิ่งที่เราเอาไปเทียบ จากการเทียบกับคนอื่น มาเป็นการเทียบกับตัวเราเมื่อเดือนที่แล้ว และลดเวลาอยู่กับฟีดที่แสดงเฉพาะด้านที่ดีที่สุดของคนอื่นลง ในวันที่เผลอเทียบไปแล้ว การรู้ทันว่า "ตอนนี้เรากำลังเทียบอยู่" ก็ช่วยให้ความคิดไม่ไหลไปไกลเท่าเดิม

เป็นอารมณ์ปกติของมนุษย์ ไม่ได้แปลว่าเราเป็นคนไม่ดี ความอิจฉามักเป็นสัญญาณว่ามีบางอย่างที่เราต้องการแต่ยังไม่ได้ หรือมีบางส่วนในใจที่ยังไม่ถูกเติมเต็ม การลองถามตัวเองว่าเราอิจฉา "อะไร" กันแน่ มักให้คำตอบที่ใช้ได้จริงมากกว่าการดุตัวเองว่าอย่าอิจฉา

ไม่เชิง ความใส่ใจรายละเอียดและมาตรฐานสูงเป็นข้อดีที่ใช้ได้จริงในหลายงาน สิ่งที่ต้องระวังคือตอนที่มาตรฐานนั้นย้อนกลับมาทำให้เราไม่กล้าเริ่ม กลัวความผิดพลาดจนผัดวัน หรือรู้สึกแย่กับตัวเองทุกครั้งที่ผลไม่เป๊ะ จุดที่ควรปรับจึงไม่ใช่การลดมาตรฐานทิ้ง แต่คือการแยกมาตรฐานของงานออกจากคุณค่าของคนทำ